Η ημέρα της 25η Μαρτίου σηματοδοτεί στις καρδιές μας πως το Πάσχα πλησιάζει. Ο διττός της χαρακτήρας την καθιστά τη σημαντικότερη εθνική εορτή και μία από τις μεγαλύτερες εορτές της Ορθοδοξίας.

Τι γιορτάζουμε λοιπόν;

Αρχικά, για τους χριστιανούς γιορτάζεται η αναγγελία της ενανθρώπισης του Θεού και η διαβεβαίωση για την απολύτρωσή τους από τα δεινά της πλάνης και της κατάπτωσης. Εκείνη την ημέρα ο αρχάγγελος Γαβριήλ ανακοίνωσε στην Μαρία την Παρθένο ότι έχει επιλεγεί ως η μητέρα του Ιησού Χριστού.
Επίσης, σύμφωνα με τον θρύλο της Αγίας Λαύρας, η Ελληνική Επανάσταση στην Πελοπόννησο ξεκίνησε στις 25 Μαρτίου 1821, όταν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ύψωσε το λάβαρο της επανάστασης στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας στα Καλάβρυτα. Έπειτα από 400 χρόνια οθωμανικής σκλαβιάς η ελευθερία έπαψε να είναι ένα μακρινό όνειρο.

Έθιμα

Εκτός από τις παρελάσεις και τις ειδικές γιορτές του Ευαγγελισμού, είναι κάποιες περιοχές της Ελλάδας που έχουν ιδιαίτερα και πρωτότυπα έθιμα, για να γιορτάσουν αυτή τη διπλή γιορτή.

Καλάβρυτα

Στις 25 Μαρτίου πραγματοποιείται τρισάγιο στο Πανελλήνιο Ηρώο των Αγωνιστών του 1821. Επίσης, γίνεται κατάθεση στεφάνων, τήρηση ενός λεπτού σιγής στη μνήμη των ενδόξων ηρώων, ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου, δοξολογία στον προαύλιο χώρο του ιστορικού Ναού της Μονής Αγίας Λαύρας και απαγγελία πανηγυρικού λόγου.
Ακολουθεί παρουσίαση εθνικών παραδοσιακών χορών, καθώς και απονομή επάθλων στους νικητές του ποδηλατικού γύρου Θυσίας στη διαδρομή Πάτρα – Χαλανδρίτσα – Καλάβρυτα – Αγία Λαύρα. Αφού στις 24 του μήνα ο ηγούμενος της μονής συνηθίζεται να παραδίδει το λάβαρο της επανάστασης και ένα στεφάνι δάφνης στον πρώτο δαφνοδρόμο, για να μεταφερθούν στην Πάτρα προς στέψη του ανδριάντα Παλαιών Πατρών Γερμανός και στις 25 να επιστραφούν.

Αρεόπολη, Λακωνία

Επαναστατικός αναβρασμός επικρατούσε στη Μάνη τον Μάρτιο του 1821. Μετά την αποτυχημένη έναρξη των επαναστατικών επιχειρήσεων στις παραδουνάβιες περιοχές της Μολδοβλαχίας τον Φλεβάρη του 1821, αποφασίστηκε η έναρξη των επιχειρήσεων στην Μάνη που είχε οριστεί βασικό ορμητήριο του αγώνα.
Οι εορταστικές εκδηλώσεις στην Αρεόπολη ξεκινούν από νωρίς. Στις 17 Μαρτίου ξεκινούν οι χαιρετισμοί με κωδωνοκρουσίες των εκκλησιών και στην πλατεία Αθανάτων γίνεται έπαρση της σημαίας. Στην πλατεία 17ης Μαρτίου 1821, γίνεται αναπαράσταση της ορκωμοσίας των μανιάτικων οικογενειών από μαθητές και έπειτα, στην πλατεία Αθανάτων, γίνεται επιμνημόσυνη δέηση στο χώρο του Ηρώου, κατάθεση στεφάνων και ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.

Ρουμλούκι ή Καμπανία της Ημαθίας

Η λέξη «ρουμλούκι» σημαίνει «ελληνότοπος» . Το τοπωνύμιο αυτό δόθηκε από τους Τούρκους κατακτητές, υποδεικνύοντας την αναγνώριση ως προς τον ελληνικό πληθυσμό που κατοικούσε στην περιοχή.
Rumlik – Ρουμλούκ ή Ουρουμλούκ είναι τουρκική λέξη που παράγεται από το Ρουμ = Ρωμιός και τον επιθετικό προσδιορισμό ή κτητικό—lik (-λούκ) και σημαίνει τον τόπο που έχει Ρωμιούς – έλληνες χριστιανούς απόγονους των Ρωμαίων πολιτών, δηλαδή σημαίνει Ρωμιότοπος, Γραικοχώρα, Ελληνότοπος.
Την 25η Μαρτίου οι κάτοικοι έπρεπε απαραιτήτως να εκκλησιαστούν και κανείς μα κανείς δεν εργαζόταν. Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, ακόμη και κατά τη διάρκεια της τούρκικης κατοχής, ο δάσκαλος εκφωνούσε λόγο που τόνιζε τη διττή σημασία της ημέρας για τους Ορθόδοξους Έλληνες. Στη συνέχεια, ο ιερέας τελούσε επιμνημόσυνη δέηση για τους νεκρούς αγωνιστές
του 1821.

Έπειτα, οι μαθητές τραγουδούσαν τον Εθνικό Ύμνο, δημοτικά τραγούδια, που αναφέρονταν στους ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης και τραγούδια νεότερης συνθέσεως όπως:

«Ω λυγερόν και κοπτερόν σπαθί μου
και συ τουφέκι, φλογερό πουλί μου,
εσείς τον Τούρκο σφάξατε,
τον τύραννο σπαράξατε,
να ζήσει το σπαθί μου,
ν’ αναστηθεί η πατρίς μου.»

Οι μαθητές είχαν τη σχετική ελευθερία να τραγουδούν πατριωτικά τραγούδια
λόγω της ελάχιστης παρουσίας τούρκικου στρατού και αστυνομίας στο Ρουμλούκι.
Μετά την απελευθέρωση, στις εκδηλώσεις για την 25η Μαρτίου συμπεριλαμβάνοντανκαι η παρουσίαση σχετικών θεατρικών έργων.
Το μεσημέρι, οι Ρουμλουκιώτες έτρωγαν το καθιερωμένο για αυτούς φαγητό της
ημέρας ταβά (ταψί) στον φούρνο με γριβάδια και κρεμμύδια.

Δημήτριος Α. Πανταζόπουλος, Τ’ αντέτια μας: ήθη και έθιμα από το Ρουμλούκι

Τήνος

Στην Τήνο, το νησί της Παναγίας, ο Ευαγγελισμός γιορτάζεται στις 25 Μαρτίου με κατάνυξη και επισημότητα. Η λειτουργία ξεκινά από την παραμονή, ενώ ανήμερα, γίνεται λιτανεία της εικόνας της Θεοτόκου, προς την παραλία και χτυπούν ταυτόχρονα όλες οι καμπάνες των εκκλησιών του νησιού.
Η εικόνα της Παναγίας, που βρέθηκε στο νησί της Τήνου, το 1823, θεωρήθηκε θεόσταλτο σημάδι επικύρωσης του αγώνα για την απελευθέρωση και η ιστορία λέει ότι στο νησί είχαν καταφτάσει τότε οι ήρωες της Επανάστασης, Κολοκοτρώνης, Μιαούλης και Μακρυγιάννης, για να προσκυνήσουν.
https://www.ekklisiaonline.gr/

Σκιάθος

Τα τελευταία χρόνια στο νησί της Σκιάθου, αναβιώνουν τα έθιμα «εωθινό» και «λαμπαδηφορία» από τον δήμο, την τοπική ομάδα Σώματος Ελληνικού Οδηγισμού και το Πνευματικό Κέντρο των εκκλησιών της Σκιάθου.
Το εωθινό σημαίνει το εορταστικό ξύπνημα του νησιού και γινόταν ανήμερα της 25ης Μαρτίου στις 5 η ώρα το πρωί. Ψάλλονταν τα ίδια εμβατήρια με αυτά του εθίμου της λαμπαδηφορίας. Καθώς, και ύμνοι της Εκκλησίας προς τιμήν της απελευθέρωσης του γένους.
Η λαμπαδηφορία, από την άλλη, γινόταν το βράδυ στις 8 η ώρα ανήμερα της 25ης όπου μαθητές και ενήλικες ξεχύνονταν στους δρόμους του νησιού με λαμπάδες και κεριά, ψάλλοντας εμβατήρια. Πρόκειται για ένα έθιμο που πηγάζει από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και συνδυάζει την ανάσταση του Χριστού με την ανάσταση του γένους. Αλληγορώντας το άγιο φως με το φως της ελευθερίας.
https://skiathoslife.gr/

Γράφει η Θεώνη Παπαδημητρίου.